ಕರ್ನಾಟಕ SSLC ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಾಯ 9 LBA
ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ
ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಯುದ್ಧಗಳು ವಿಶ್ವದ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದವು. ಇವು ಭಾರತಕ್ಕೂ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದು, ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧ, ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ, ಫ್ಯಾಸಿಸಂ, ನಾಜಿವಾದ, ಶೀತಲ ಸಮರ ಹಾಗೂ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧ (1914–1918)
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧವು 1914ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1918ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.
ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದ ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ ಆಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣ
ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಯುವರಾಜ ಆರ್ಚ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾರಣಗಳು
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:
- ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ
- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ
- ಸೈನಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ
- ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ರಚನೆ
- ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಹತ್ಯೆ
ಕದನ ಬಾಂಧವ್ಯ ತ್ರಯ (Triple Alliance)
ಈ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು:
- ಜರ್ಮನಿ
- ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ–ಹಂಗೇರಿ
- ಇಟಲಿ
ಕದನ ಸೌಹಾರ್ದ ತ್ರಯ (Triple Entente)
ಈ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು:
- ಬ್ರಿಟನ್
- ಫ್ರಾನ್ಸ್
- ರಷ್ಯಾ
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಈ ಯುದ್ಧವು ಹಲವಾರು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು:
- ಅಪಾರ ಜೀವಹಾನಿ
- ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ
- ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ
- ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆ
ಭವಿಷ್ಯದ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಜರ್ಮನಿಯು ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಅವಮಾನಕರ ಒಪ್ಪಂದವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಂ
ಬೆನಿಟೋ ಮುಸ್ಸೋಲಿನಿ ಇಟಲಿಯ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಫ್ಯಾಸಿಸಂನ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
- ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ
- ತೀವ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ
- ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧ
- ವಿಸ್ತರಣಾ ನೀತಿ
ನಾಜಿವಾದ ಮತ್ತು ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್
ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ನಾಜಿ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಅವರು ನಾಜಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಬೂದು ಅಂಗಿದಳ (Grey Shirts) ರಚಿಸಿದರು.
ಹಿಟ್ಲರ್ ಗೊಬೆಲ್ಸ್ರನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.
ನಾಜಿವಾದದ ಸಾರಾಂಶ:
- ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ
- ಜನಾಂಗೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ
- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ
- ಸೈನಿಕವಾದ
ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್
ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್ ಎಂದರೆ ನಾಜಿ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆ.
1930ರ ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ
1930ರ ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.
ಪರಿಣಾಮಗಳು:
- ನಿರುದ್ಯೋಗ
- ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕುಸಿತ
- ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು
- ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ
ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ (1939–1945)
ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವು 1939ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1945ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.
ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾರಣಗಳು
- ಫ್ಯಾಸಿಸಂ ಮತ್ತು ನಾಜಿವಾದದ ಉದಯ
- ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘದ ವೈಫಲ್ಯ
- ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ
- ಜರ್ಮನಿ, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನ ವಿಸ್ತರಣಾ ನೀತಿಗಳು
ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು
ಜಪಾನ್ನ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಣುಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.
1942ರ ಸ್ಟಾಲಿನ್ಗ್ರಾಡ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು.
ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸಮರ
1917ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆಯಿತು.
ಶೀತಲ ಸಮರವು ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ರಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.
ಭಾರತವು ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಯಾವುದೇ ಶಕ್ತಿ ಬಣಕ್ಕೆ ಸೇರದಿರುವುದು.
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ
ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
ಭಾರತವು:
- ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು
- ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿತು
- ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು
- ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿತು
ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೂ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
ತೀನ್ ಮೂರ್ತಿ ಭವನವು ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ
ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಭಾರತದಿಂದ:
- ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು
- ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು
- ಹಣಕಾಸು ನೆರವು
- ಸೈನಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು
ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ಹಿಟ್ಲರ್ ಬೂದು ಅಂಗಿದಳವನ್ನು ಏಕೆ ರಚಿಸಿದನು?
✔ ಹಿಟ್ಲರ್ ಗೊಬೆಲ್ಸ್ರನ್ನು ಏಕೆ ನೇಮಿಸಿದನು?
✔ ಇಟಲಿಯ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಯಾರು?
✔ ತೀನ್ ಮೂರ್ತಿ ಭವನ ಎಲ್ಲಿದೆ?
✔ ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘವನ್ನು ಏಕೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು?
✔ ಹೋಲೋಕಾಸ್ಟ್ ಎಂದರೇನು?
✔ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣವೇನು?
✔ ಜರ್ಮನಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನಕರ ಒಪ್ಪಂದ ಯಾವುದು?
✔ ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಯಾವಾಗ ನಡೆಯಿತು?
✔ ನಾಜಿ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಯಾರು?
ಸಮಾಪನ
“ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ” ಅಧ್ಯಾಯವು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭಾರತದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯುದ್ಧಗಳು ವಿಶ್ವ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಪಾಠ ಆಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯಾಂಕನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ [PDF]