ಕರ್ನಾಟಕ SSLC ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಾಯ 5 LBA
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು
19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಜಾತಿ ಭೇದದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದವು.
ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು “ಭಾರತೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾಲ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.
ಭಾರತೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾಲ – 19ನೇ ಶತಮಾನ
19ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು “ಭಾರತೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾಲ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.
ಭಾರತೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
- ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
- ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ
- ಹೊಸ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಉದಯ
ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಾರಾಮ ಮೋಹನರಾಯ್
ರಾಜಾರಾಮ ಮೋಹನರಾಯ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.
ಅವರು “ಸಂವಾದ ಕೌಮುದಿ” ಎಂಬ ಬಂಗಾಳಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ರಾಜಾರಾಮ ಮೋಹನರಾಯರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:
- ಸತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರೋಧ
- ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ
- ಜಾತಿ ಭೇದ ವಿರೋಧ
ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ ಅವರು ರಾಜಾರಾಮ ಮೋಹನರಾಯರ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ವಿರೋಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು.
ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜದ ಬೋಧನೆಗಳು:
- ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆ
- ಮೂರ್ತಿಪೂಜೆಯ ವಿರೋಧ
- ಸಮಾನತೆ
- ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆ
ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ
ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘೋಷಣೆ “ವೇದಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ” ಆಗಿತ್ತು.
ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು.
ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
- ವೇದ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಚಾರ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ
- ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ಸಮಾನತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿಯವರು “ಸತ್ಯಾರ್ಥ ಪ್ರಕಾಶ” ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ
ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜವನ್ನು ಆತ್ಮಾರಾಮ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ನಂತರ ಇದನ್ನು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು.
ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜದ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ
- ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ
- ಜಾತಿ ಭೇದ ನಿರ್ಮೂಲನೆ
- ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ
ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಸಮಾಜ
ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಸಮಾಜ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.
ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಉಚಿತ ಹಾಗೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.
ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:
- ಶಿಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ
- ಜಾತಿ ಭೇದ ವಿರೋಧ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
- ಸಮಾನತೆ
“ಗುಲಾಮಗಿರಿ” ಕೃತಿಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಫುಲೆ ರಚಿಸಿದರು.
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ
ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಈ ಮಿಷನ್ನ ಮೂಲ ತತ್ವ:
“ಮಾನವನ ಸೇವೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸೇವೆ” ಆಗಿದೆ.
ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಗುರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ ಆಗಿದ್ದರು.
ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಕೊಡುಗೆಗಳು:
- ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಾರ
- ಯುವಕರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ
- ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಸಮಾಜ ಸೇವೆ
ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್
ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ಓಲ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡಂ ಬ್ಲಾವಾಟ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್ “ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯಾ” ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು:
- ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ
ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಚಳವಳಿ
ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂದೇಶ:
“ಮಾನವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಜಾತಿ, ಒಂದೇ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು” ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು.
ಅವರ ಧರ್ಮಪರಿಪಾಲನಾ ಯೋಗಂ ಸಂಘಟನೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.
ಇ.ವಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ನಾಯ್ಕರ್ (ಪೆರಿಯಾರ್) ಆತ್ಮಗೌರವ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಈ ಚಳವಳಿಯು ಜಾತಿ ಭೇದ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.
ಅಲಿಘರ್ ಚಳವಳಿ
ಅಲಿಘರ್ ಚಳವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋ ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಅಲಿಘರ್ ಚಳವಳಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
- ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ
- ಹೊಸ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ 19ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
✔ ಆತ್ಮಗೌರವ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಯಾರು?
✔ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಯಾರು?
✔ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಗುರು ಯಾರು?
✔ ಯುವ ಬಂಗಾಳಿ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಯಾರು?
✔ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
✔ “ಗುಲಾಮಗಿರಿ” ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
2–3 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
19ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾಲ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಟಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.
ರಾಜಾರಾಮ ಮೋಹನರಾಯರ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
- ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ವಿರೋಧ
- ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ
- ಸಮಾನತೆ
- ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ
ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಯಾವುವು?
- ಶಿಕ್ಷಣ
- ಸಮಾನತೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
- ಜಾತಿ ಭೇದ ವಿರೋಧ
ಸಮಾಪನ
“ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು” ಅಧ್ಯಾಯವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಪಾಠ ಆಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯಾಂಕನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು [PDF]