ಮಾನವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜನರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆಯು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಜನಸ್ತೋಮ, ಗುಂಪು ಹಿಂಸೆ, ಗಲಭೆ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆ
ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಜನರು ಗುಂಪಾಗಿ ನಡೆಸುವ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳು
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳು
- ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು
- ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಜನಸ್ತೋಮ
ಜನಸ್ತೋಮ
ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಘಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಜನರ ಗುಂಪನ್ನು ಜನಸ್ತೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜನಸ್ತೋಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ವರೂಪ
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು
- ಒಂದೇ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಗಮನ
- ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ
- ಸಂಘಟಿತ ರಚನೆಯ ಕೊರತೆ
ಉದಾಹರಣೆ
ಗಂಗಾಧರನು ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾದರೆ ಅವನನ್ನು ನೋಡಲು ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಜನಸ್ತೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗುಂಪು ಹಿಂಸೆ (Mob)
ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಜನರ ಗುಂಪನ್ನು ಗುಂಪು ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ Mob ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗುಂಪು ಹಿಂಸೆಯ ಸ್ವರೂಪ
- ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಉದ್ರೇಕ
- ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆ
- ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಅಭಾವ
- ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಾಧ್ಯತೆ
- ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ
ಪರಿಣಾಮಗಳು
- ಆಸ್ತಿ ಹಾನಿ
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿ
- ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರ
ಗಲಭೆ
ಜನರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಘಟನೆಯನ್ನು ಗಲಭೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು
- ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
- ವದಂತಿಗಳು
- ಕೋಮು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ
ಗಲಭೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಹಿಂಸಾಚಾರ
- ಆಸ್ತಿ ನಾಶ
- ಜೀವಹಾನಿ
- ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹದಗೆಡುವುದು
- ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷತೆ ಉಂಟಾಗುವುದು
ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಗಲಭೆಗಳು ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ
- ಜೀವಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ
- ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ
ಗಲಭೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು
- ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವುದು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಬೆಳೆಸುವುದು
- ವದಂತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು
- ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಲಪಡಿಸುವುದು
- ಶಾಂತಿಯುತ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದು
ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ
ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಸಂಘಟಿತ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಉತ್ತಮ ವೇತನ
- ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸರ
- ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ
- ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
ರೈತ ಚಳುವಳಿ
ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿ ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರೈತ ಸಂಘ
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರೈತ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಡಿ. ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ.
ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
- ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆ
- ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರ
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.
ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
- ಸಮಾನತೆ ಸ್ಥಾಪನೆ
- ಮಾನವ ಘನತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಚಳುವಳಿಗಳು
ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಡೆದಿವೆ.
ಚಿಪ್ಕೋ ಚಳುವಳಿ
ಚಿಪ್ಕೋ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಸುಂದರಲಾಲ್ ಬಹುಗುಣ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಉದ್ದೇಶ
ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವುದನ್ನು ತಡೆದು ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು.
ಚಿಪ್ಕೋ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಹೇಗೆ?
ಜನರು ಮರಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಯದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ “ಚಿಪ್ಕೋ” ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತು.
ಮಹತ್ವ
- ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
- ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ
- ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ
ಅಪ್ಪಿಕೋ ಚಳುವಳಿ
ಅಪ್ಪಿಕೋ ಚಳುವಳಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ನೇತೃತ್ವ
ಪಾಂಡುರಂಗ ಹೆಗಡೆ ಅಪ್ಪಿಕೋ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
- ಅರಣ್ಯ ನಾಶ ತಡೆ
- ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ
- ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
ಮೌನ ಕಣಿವೆ ಚಳುವಳಿ
ಮೌನ ಕಣಿವೆ ಚಳುವಳಿಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಉದ್ದೇಶ
ಮೌನ ಕಣಿವೆಯ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು.
ಮಹತ್ವ
- ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
- ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ
- ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ
ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ
ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಮೇಧಾ ಪಾಟ್ಕರ್ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ವಿಶೇಷತೆ
ಈ ಚಳುವಳಿಯು:
- ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
- ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳು
- ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ರಕ್ಷಣೆ
- ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಇವುಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ಕೈಗಾ ಅಣುಸ್ಥಾವರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿ
ಕೈಗಾ ಅಣುಸ್ಥಾವರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಉದ್ದೇಶ
ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾ ಅಣುಸ್ಥಾವರ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು.
ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್. ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿ
ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್. ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಚಳುವಳಿಗಳು
- ಚಿಪ್ಕೋ ಚಳುವಳಿ
- ಅಪ್ಪಿಕೋ ಚಳುವಳಿ
- ಮೌನ ಕಣಿವೆ ಚಳುವಳಿ
- ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ
- ಕೈಗಾ ಅಣುಸ್ಥಾವರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿ
- ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್. ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿ
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ಜನಸ್ತೋಮ ಎಂದರೇನು?
✔ ಗಲಭೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ ಎಂದರೇನು?
✔ ಅಪ್ಪಿಕೋ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದವರು ಯಾರು?
✔ ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದವರು ಯಾರು?
✔ ಮೌನ ಕಣಿವೆ ಚಳುವಳಿ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
✔ ಕೈಗಾ ಅಣುಸ್ಥಾವರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ಸಮಾಪನ
“ಸಾಮೂಹಿಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು” ಅಧ್ಯಾಯವು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಕೋ, ಅಪ್ಪಿಕೋ, ಮೌನ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಚಳುವಳಿಗಳಂತಹ ಹೋರಾಟಗಳು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
