ದುಡಿಮೆ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೂ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ದುಡಿಮೆಯು ಕೇವಲ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವು ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿವಿಧ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದುಡಿಮೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ, ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ, ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ, ಕೂಲಿ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಕೂಲಿ ರಹಿತ ದುಡಿಮೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟಿತ ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರಮ
ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡುವ ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಶ್ರಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರಮವು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವ
- ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ
- ಆದಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ
- ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ
- ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ
ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ
ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿವಿಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂಚುವುದನ್ನು ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
- ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ
- ಉತ್ಪಾದಕತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ
- ಸಮಯ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ
- ಪರಿಣತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ
- ಕೆಲಸದ ಭಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ
ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆಯ ಮಹತ್ವ
ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ.
ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ
ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದನ್ನು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ
- ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸ
- ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಳ
- ವೃತ್ತಿಪರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ
ಕೂಲಿ ಸಹಿತ ದುಡಿಮೆ
ವೇತನ ಅಥವಾ ಕೂಲಿಯ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಮಾಡುವ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಕೂಲಿ ಸಹಿತ ದುಡಿಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಶಿಕ್ಷಕರು
- ವೈದ್ಯರು
- ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು
- ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು
- ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು
ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಕೂಲಿ ಅಥವಾ ವೇತನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ
- ನಿಯಮಿತ ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಬಂಧ
- ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರತಿಫಲ ಲಭ್ಯ
ಕೂಲಿ ರಹಿತ ದುಡಿಮೆ
ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರತಿಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೂಲಿ ರಹಿತ ದುಡಿಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ
- ಮನೆಯ ಕೆಲಸ
- ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳು
- ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು
ಮಹತ್ವ
ಕೂಲಿ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೂ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇದು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕೂಲಿ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಕೂಲಿ ರಹಿತ ದುಡಿಮೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
| ಕೂಲಿ ಸಹಿತ ದುಡಿಮೆ | ಕೂಲಿ ರಹಿತ ದುಡಿಮೆ |
| ಕೂಲಿ ಅಥವಾ ವೇತನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ | ಕೂಲಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ |
| ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ಇರುತ್ತದೆ | ನೇರ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ಇರುವುದಿಲ್ಲ |
| ಉದ್ಯೋಗದ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ | ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲಸ |
| ಉದಾ: ಶಿಕ್ಷಕರು | ಉದಾ: ತಾಯಿಯ ಆರೈಕೆ |
ನಿರುದ್ಯೋಗ
ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು
- ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವೇಗವಾದ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕೊರತೆ
- ಕೌಶಲ್ಯದ ಕೊರತೆ
- ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು
- ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಧಾನಗತಿ
- ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆ
ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಗಂಭೀರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು:
- ಬಡತನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ
- ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ
- ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ
- ಜೀವನಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ
ನಿರುದ್ಯೋಗ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕ್ರಮಗಳು
ಸರ್ಕಾರಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ:
- ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ
- ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ
- ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
- ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು
ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ನಿವಾರಣೆ ಹೇಗೆ?
- ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ
- ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ
- ಹೂಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರು
ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನೋಂದಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಶಿಕ್ಷಕರು
- ವೈದ್ಯರು
- ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು
- ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕರರು
- ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ನೌಕರರು
- ಸೈನಿಕರು
ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ನಿಯಮಿತ ವೇತನ
- ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ
- ನಿಗದಿತ ಕೆಲಸದ ಸಮಯ
- ನಿವೃತ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು
- ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು
- ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ
ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರು
ಸಣ್ಣ ಅಥವಾ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು
- ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು
- ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು
- ಮನೆ ಕೆಲಸಗಾರರು
- ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ಮಿಕರು
ಸಂಘಟಿತ ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
| ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು | ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು |
| ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ಇರುತ್ತದೆ | ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ |
| ನಿಯಮಿತ ವೇತನ | ಅನಿಯಮಿತ ಆದಾಯ |
| ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ | ಸೀಮಿತ ರಕ್ಷಣೆ |
| ನಿಗದಿತ ಕೆಲಸದ ಸಮಯ | ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸಮಯ |
| ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು | ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ |
ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸವಾಲುಗಳು
ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ:
- ಕಡಿಮೆ ವೇತನ
- ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಯ ಕೊರತೆ
- ಕಳಪೆ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ
- ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸದ ಸಮಯ
- ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಶೋಷಣೆ
ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯ
ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತಾರತಮ್ಯದ ಆಧಾರಗಳು
- ಲಿಂಗ
- ಜಾತಿ
- ಧರ್ಮ
- ಪ್ರದೇಶ
- ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸಮಾನ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆ – 1976
ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು 1976ರ ಸಮಾನ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ಶ್ರಮ ಎಂದರೇನು?
✔ ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ ಎಂದರೇನು?
✔ ಕೂಲಿ ಸಹಿತ ದುಡಿಮೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ಕೂಲಿ ರಹಿತ ದುಡಿಮೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಎಂದರೇನು?
✔ ಸಮಾನ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವಾಗ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು?
✔ ಸಮಾನ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು?
ಸಮಾಪನ
“ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ” ಅಧ್ಯಾಯವು ಶ್ರಮ, ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ, ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟಿತ ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಮೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
