ಮಾನವ ಸಮಾಜವು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು, ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಜನರನ್ನು ಜಾತಿ, ವರ್ಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳು ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ ಎಂದರೇನು?
ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳು ಅಥವಾ ಪದರಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ವಿಭಜನೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಜಾತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸದ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಎಲ್ಲ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ
- ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ
- ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು, ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರೆಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಕಾರಣಗಳು
- ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು
- ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆ
- ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿನ್ನತೆ
- ಉದ್ಯೋಗ ಆಧಾರಿತ ಭೇದಗಳು
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆ
- ಭೇದಭಾವ
- ಬಡತನ
- ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು
- ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ
ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ
ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳ ವಿಧಗಳು
- ಜಾತಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ
- ಲಿಂಗ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ
- ಆರ್ಥಿಕ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ
- ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ
ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹದ ಪರಿಣಾಮಗಳು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಿನ್ನತೆ
- ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ
- ಭೇದಭಾವ ಹೆಚ್ಚಳ
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ
ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯದ ಜನರನ್ನು ಕೀಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು ಅಥವಾ ಸಮಾಜದಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗಾಗಿದೆ.
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
“ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದ ಕಳಂಕ” ಎಂದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗು ಯಾಕೆ?
- ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ
- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ
- ಮಾನವ ಘನತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ
- ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ 17ನೇ ವಿಧಿ
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 17ನೇ ವಿಧಿಯು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಅದರ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.
17ನೇ ವಿಧಿಯ ಮಹತ್ವ
- ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
- ಮಾನವ ಘನತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆ – 1955
1955ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ – 1976
1976ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು “ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ” ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಈ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಮಹತ್ವ
- ಭೇದಭಾವ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು
- ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
- ಸಮಾನತೆ ಸ್ಥಾಪನೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ:
- ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆ
- ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ
- ಮೀಸಲಾತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು
- ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶಗಳು
- ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
- ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ?
- ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು
- ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ
- ಮೀಸಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
- ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು
- ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ?
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು:
- ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ನಗರೀಕರಣ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ
- ಕಾನೂನುಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಅನುಷ್ಠಾನ
- ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರ
- ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಲಹೆಗಳು
- ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು
- ಜಾತಿ ಭೇದಭಾವ ತೊಲಗಿಸಬೇಕು
- ಸಮಾನತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು
- ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು
- ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ ಎಂದರೇನು?
✔ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಎಂದರೇನು?
✔ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು?
✔ “ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದ ಕಳಂಕ” ಎಂದು ಹೇಳಿದವರು ಯಾರು?
✔ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು?
✔ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು?
✔ 17ನೇ ವಿಧಿಯ ಮಹತ್ವವೇನು?
2–3 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ?
ಜಾತಿ, ವರ್ಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸವು ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ?
ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದರ ರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು ಯಾವುವು?
17ನೇ ವಿಧಿ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (1955) ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (1976) ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಮಾಪನ
“ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸ” ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆ, ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾನೂನುಗಳು ಸಮಾನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
