ಭಾರತವು ವಿಶಾಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಭೂರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಹವಾಮಾನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ದೇಶದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಋತುಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕೃಷಿ, ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ, ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಋತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೇಶದ ಹವಾಮಾನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಹವಾಮಾನ
ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಸರಾಸರಿ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹವಾಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳು
- ಅಕ್ಷಾಂಶ
- ಎತ್ತರ
- ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ
- ಭೂರೂಪಗಳು
- ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು
- ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು
ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಋತುಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಋತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ:
- ಬೇಸಿಗೆ ಋತು
- ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತು
- ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತು
- ಚಳಿಗಾಲದ ಋತು
ಬೇಸಿಗೆ ಋತು (ಮಾರ್ಚ್ – ಮೇ)
ಬೇಸಿಗೆ ಋತು ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ಮೇ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಬೇಸಿಗೆ ಋತುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ
- ಒಣ ಹವಾಮಾನ
- ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಗಳು
- ಕಡಿಮೆ ಆರ್ದ್ರತೆ
- ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ
ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಅಧಿಕವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು?
- ಸಮುದ್ರದಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು
- ಭೂಮಿಯ ತೀವ್ರ ತಾಪಮಾನ
- ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ವಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ
- ಒಣ ಗಾಳಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ
ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು
- ಕಾಶ್ಮೀರ
- ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
- ಉತ್ತರಾಖಂಡ
- ಹಿಮಾಲಯದ ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದೇಕೆ?
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವು ಮೂರು ಕಡೆ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದರಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಭಾವ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪೂರ್ವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ
ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ತೀವ್ರ ತಾಪದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂವಹನ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂವಹನ ಮಳೆ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಮೋಡಗಳಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳು
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
ಕಾಲ್ ಬೈಶಾಖಿ (Kala Baisakhi)
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಆಂಧಿಸ್ (Andhis)
ಕೇರಳ
ಮಾವಿನ ಮಳೆ (Mango Showers)
ಕರ್ನಾಟಕ
ಕಾಫಿ ಹೂ ಮಳೆ (Coffee Blossoms)
ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತು (ಜೂನ್ – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್)
ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮಳೆಗಾಲವೆಂದರೆ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತು.
ಅವಧಿ
ಜೂನ್ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ.
ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳು
- ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಶಾಖೆ
- ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಶಾಖೆ
ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ಮಹತ್ವ
- ಕೃಷಿಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ
- ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತದೆ
- ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ
- ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗುತ್ತದೆ
ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ರಾಜ್ಯ
ತಮಿಳುನಾಡು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಳೆ ನೆರಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಮಳೆಯ ವಿತರಣೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಅಧಿಕ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು
- ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳು
- ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು
- ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು
- ಮೇಘಾಲಯ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವುದೇಕೆ?
ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬರುವ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುವುದರಿಂದ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ
ಮಾವ್ಸಿನ್ರಾಮ್ (Mawsynram) – ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು
- ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ
- ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನ
- ಲಡಾಖ್ ಪ್ರದೇಶ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ
ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ.
ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ – ನವೆಂಬರ್)
ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಹಿಂತಿರುಗಲು ಕಾರಣಗಳು
- ಭೂಭಾಗ ತಣ್ಣಗಾಗುವುದು
- ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದು
- ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಬದಲಾಗುವುದು
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣ
ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ನಡುವಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹಾಗೂ ವಾಯು ಒತ್ತಡದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ಚಳಿಗಾಲ (ಡಿಸೆಂಬರ್ – ಫೆಬ್ರವರಿ)
ಚಳಿಗಾಲವು ಡಿಸೆಂಬರ್ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ
- ಒಣ ಹವಾಮಾನ
- ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಗಳು
- ಸ್ವಚ್ಛ ಆಕಾಶ
ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯ ಅವಧಿ
ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಳೆ ದಾಖಲೆಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳ
ರೂಯ್ಲಿ (Ruyli) ಎಂದು ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ
ಮಾವ್ಸಿನ್ರಾಮ್.
“ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮೇಲೆ ಜೂಜಾಟವಾಗಿದೆ” – ಏಕೆ?
ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯು ಬಹುಪಾಲು ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
- ಮಾನ್ಸೂನ್ ವಿಫಲವಾದರೆ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ
- ರೈತರ ಆದಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ
- ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ
- ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ
ಆದ್ದರಿಂದ “ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಜೂಜಾಟವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು?
✔ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಮಳೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು?
✔ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ.
✔ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳು ಯಾವುವು?
✔ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಪಡೆಯದ ರಾಜ್ಯ ಯಾವುದು?
✔ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುವ ಋತು ಯಾವುದು?
✔ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವುದೇಕೆ?
✔ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು?
ಸಮಾಪನ
“ಭಾರತದ ಋತುಗಳು” ಅಧ್ಯಾಯವು ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ, ಋತುಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಹಾಗೂ ಮಳೆಯ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
