ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ, ಸಾಲ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಹಣಕಾಸಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಆಯವ್ಯಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆಯವ್ಯಯವು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣಕಾಸು
ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ, ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
- ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ
- ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ
- ಸೀಮಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು
ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ
- ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಒದಗಿಕೆ
- ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ
- ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ
ಕೋಶೀಯ ನೀತಿ (Fiscal Policy)
ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ, ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಸರಿಸುವ ಹಣಕಾಸಿನ ನೀತಿಯನ್ನು ಕೋಶೀಯ ನೀತಿ (Fiscal Policy) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕೋಶೀಯ ನೀತಿಯ ಮಹತ್ವ
- ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ
- ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣ
- ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
- ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಕಡಿಮೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು
ಆಯವ್ಯಯ (Budget)
ಒಂದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳ ವಿವರವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಯವ್ಯಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷವು ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31 ರವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವವರು
ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಯವ್ಯಯದ ಮಹತ್ವ
- ಹಣಕಾಸಿನ ಯೋಜನೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ
- ವೆಚ್ಚಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ
- ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ಹಂಚಿಕೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ
- ಹಣಕಾಸಿನ ಶಿಸ್ತು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ
ಆಯವ್ಯಯದ ವಿಧಗಳು
ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
1. ಸಮತೋಲಿತ ಆಯವ್ಯಯ
ಆದಾಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚ ಸಮನಾಗಿದ್ದರೆ.
2. ಉಳಿತಾಯ ಆಯವ್ಯಯ
ಆದಾಯವು ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ.
3. ಕೊರತೆಯ ಆಯವ್ಯಯ
ವೆಚ್ಚವು ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ.
ಕೊರತೆಯ ಆಯವ್ಯಯ
ಸರ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚವು ಅದರ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ಕೊರತೆಯ ಆಯವ್ಯಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತವು ಕೊರತೆಯ ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ಏಕೆ ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ?
ಭಾರತವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ:
- ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ
- ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊರತೆಯ ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚ
ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಖರ್ಚನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವೆಚ್ಚಗಳ ವಿಧಗಳು
1. ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚ
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮಾಡುವ ವೆಚ್ಚ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಶಿಕ್ಷಣ
- ಆರೋಗ್ಯ
- ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು
- ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
2. ಯೋಜನೇತರ ವೆಚ್ಚ
ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮಾಡುವ ವೆಚ್ಚ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ವೇತನ
- ಪಿಂಚಣಿ
- ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚ
- ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿ
- ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳು
ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳು
ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಒದಗಿಸುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಕೃಷಿ
- ನೀರಾವರಿ
- ಸಾರಿಗೆ
- ವಿದ್ಯುತ್
- ಸಂಪರ್ಕ
- ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು
ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಒದಗಿಸುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಶಿಕ್ಷಣ
- ಆರೋಗ್ಯ
- ವಸತಿ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆದಾಯ
ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆದಾಯದ ವಿಧಗಳು
- ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ
- ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಆದಾಯ
ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ
ಸರ್ಕಾರವು ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುವ ಆದಾಯವನ್ನು ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ
- ಕಂಪನಿ ತೆರಿಗೆ
- ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (GST)
- ಸುಂಕ
- ಉತ್ಪಾದನಾ ಸುಂಕ
ತೆರಿಗೆ
ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಹಣವನ್ನು ತೆರಿಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೆರಿಗೆಯ ಮಹತ್ವ
- ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆದಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ
- ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆ ಸಾಧನೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ
ನೇರ ತೆರಿಗೆ
ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುವ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ನೇರ ತೆರಿಗೆಗಳು
- ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ
- ಕಂಪನಿ ತೆರಿಗೆ
- ಮೂಲಧನ ಲಾಭ ತೆರಿಗೆ
ಉದಾಹರಣೆ
ಕಂಪನಿ ತೆರಿಗೆ ಒಂದು ನೇರ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿದೆ.
ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ
ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- GST
- ಸುಂಕ
- ಉತ್ಪಾದನಾ ಸುಂಕ
ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
| ನೇರ ತೆರಿಗೆ | ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ |
| ನೇರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ | ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ |
| ತೆರಿಗೆ ಭಾರವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ | ತೆರಿಗೆ ಭಾರವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು |
| ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ | ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ |
| ಉದಾ: ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ | ಉದಾ: GST |
ಪ್ರಗತಿಪರ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿ
ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ತೆರಿಗೆ ದರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಗತಿಪರ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಗತಿಪರ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ?
- ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಸಾಧಿಸಲು
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಲು
- ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲ
ಸರ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಸರ್ಕಾರ ಸಾಲ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಆಂತರಿಕ ಸಾಲ
ದೇಶದ ಒಳಗಿನಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವ ಸಾಲವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಸಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಆದಾಯ
ತೆರಿಗೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವ ಆದಾಯವನ್ನು ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಆದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು
- ಶುಲ್ಕಗಳು
- ದಂಡಗಳು
- ಬಡ್ಡಿ ಆದಾಯ
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಲಾಭ
- ಲಾಭಾಂಶ
- ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕಗಳು
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಎಂದರೇನು?
✔ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಎಂದರೇನು?
✔ ಕೋಶೀಯ ನೀತಿ ಎಂದರೇನು?
✔ ಆಯವ್ಯಯ ಎಂದರೇನು?
✔ ಕೊರತೆಯ ಆಯವ್ಯಯ ಎಂದರೇನು?
✔ ತೆರಿಗೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ಆಂತರಿಕ ಸಾಲ ಎಂದರೇನು?
✔ ಪ್ರಗತಿಪರ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿ ಎಂದರೇನು?
ಸಮಾಪನ
“ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆಯವ್ಯಯ” ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು, ಆಯವ್ಯಯ, ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆದಾಯ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಕೋಶೀಯ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜನಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
