ಒಂದು ದೇಶದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತವು ಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ನೀತಿ ಆಯೋಗವು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಬಂಧ
ಸರ್ಕಾರವು ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ
- ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು
- ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು
- ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು
- ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು
- ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ
ಬೆಲೆಗಳು, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರಿಳಿತಗಳಿಲ್ಲದೆ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮಹತ್ವ
- ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ
- ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ವೃದ್ಧಿ
- ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣ
- ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ವರ್ತನೆ ದೊರೆಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಮಹತ್ವ
- ಅಸಮಾನತೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ
- ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ
- ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವು
ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ
ನಿಗದಿತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯೋಜಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ
- ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ
- ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಪಿತಾಮಹ
ಭಾರತರತ್ನ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅವರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೇಕೆ?
ಯೋಜಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ.
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು
ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ರೂಪಿಸಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ
- ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
- ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ
- ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ.
ಕಾರ್ಯಗಳು
- ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ
- ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ
- ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಾಧನೆಗಳು
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು
- ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ
- ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುಧಾರಣೆ
- ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ವೃದ್ಧಿ
- ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಗತಿ
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ವೈಫಲ್ಯಗಳು
ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣಗಳು
- ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಬಡತನ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ
- ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ
- ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ
- ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯ
- ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ
ಉನ್ನತ ಇಳುವರಿ ಬೀಜಗಳು, ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ವೇಗದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ
ಡಾ. ಎಂ. ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್.
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದ ಅಂಶಗಳು
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಬೀಜಗಳ ಬಳಕೆ
- ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆ
- ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ
- ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲ
- ಕೃಷಿಯ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಾಧನೆಗಳು
- ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ವೃದ್ಧಿ
- ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ
- ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿತ
ಸುಗ್ಗಿ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Post-Harvest Technology)
ಬೆಳೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಗ್ಗಿ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಹತ್ವ
- ಬೆಳೆ ನಷ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ
- ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ
- ರೈತರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ
- ಉತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ
ಸುಗ್ಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
| ಸುಗ್ಗಿ ಪೂರ್ವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ | ಸುಗ್ಗಿ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ |
| ಕೊಯ್ಲಿಗೂ ಮುನ್ನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ |
| ಬೆಳೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ | ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ |
| ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ | ನಷ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ |
ಸದಾ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ (Perpetual Green Revolution)
ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸದಾ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದ್ದೇಶಗಳು
- ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ
- ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ
- ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
- ರೈತರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಳ
ನೀತಿ ಆಯೋಗ (NITI Aayog)
ನೀತಿ ಆಯೋಗ (National Institution for Transforming India) ಅನ್ನು 2015ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಆಡಳಿತ
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಧ್ಯೇಯಗಳು
- ಸಹಕಾರಾತ್ಮಕ ಫೆಡರಲಿಸಂ
- ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
- ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ
- ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ
- ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಹನ್ನೊಂದನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ
ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ
ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಬೆಳವಣಿಗೆ (Inclusive Growth).
ಅರ್ಥ
ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಜನರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಫಲಗಳು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ.
LBAಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
✔ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಎಂದರೇನು?
✔ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ ಎಂದರೇನು?
✔ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಯಾರು?
✔ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೇನು?
✔ ಸುಗ್ಗಿ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಂದರೇನು?
✔ ಸದಾ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೇನು?
✔ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು?
✔ 11ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಯಾವುದು?
ಸಮಾಪನ
“ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ” ಅಧ್ಯಾಯವು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ, ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ, ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು, ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ, ಸದಾ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು LBA ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
