SSLC ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗಳಿಸಬಹುದಾದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ “ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳು” ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳ ಭೌತ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸರಣಿ, ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು, ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ, ಲೋಹಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಕನ್ನಡ LBA ದಾಖಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಲಿಕಾಂಶಗಳು
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
- ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳ ಭೌತ ಗುಣಗಳು
- ಲೋಹಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳು
- ಲೋಹಗಳು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ, ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು
- ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸರಣಿ
- ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು
- ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು
- ಲೋಹಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ
- ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ
ಲೋಹಗಳು ಎಂದರೇನು?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಠಿಣ, ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಉತ್ತಮ ವಾಹಕವಾಗಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಲೋಹಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಲೋಹಗಳ ಭೌತ ಗುಣಗಳು
- ಲೋಹಗಳು ಹೊಳಪುಳ್ಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ
- ಅವು ತಟ್ಟಬಹುದಾದವು
- ತಂತಿಗಳಾಗಿ ಎಳೆಯಬಹುದಾದವು
- ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ನ ಉತ್ತಮ ವಾಹಕಗಳು
- ಹೊಡೆದಾಗ ಶಬ್ದ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ
ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನ್ಯತೆ, ಕುಟ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಾಹಕತೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಲೋಹಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳು
ಕುಟ್ಯತೆ
ಲೋಹಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿ ತೆಳುವಾದ ಹಾಳೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಗುಣವನ್ನು ಕುಟ್ಯತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತಾನ್ಯತೆ
ಲೋಹಗಳನ್ನು ತಂತಿಗಳಾಗಿ ಎಳೆಯಬಹುದಾದ ಗುಣವನ್ನು ತಾನ್ಯತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನಾದಗುಣ
ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗುವ ಗುಣವನ್ನು ನಾದಗುಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಲೋಹಗಳು ಎಂದರೇನು?
ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ನ ಕಳಪೆ ವಾಹಕಗಳಾಗಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅಲೋಹಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಲೋಹಗಳ ಗುಣಗಳು
- ಹೊಳಪು ಇರುವುದಿಲ್ಲ
- ಭಂಗುರವಾಗಿರುತ್ತವೆ
- ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ನ ಕಳಪೆ ವಾಹಕಗಳು
- ನಾದಗುಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ
ಗ್ರಾಫೈಟ್ ಎಂಬ ಅಲೋಹ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವಾಗಿದೆ.
ಲೋಹಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳು
1. ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ
ಲೋಹಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಲೋಹ ಆಕ್ಸೈಡ್ಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ.
$\ce{2Mg + O2 -> 2MgO}$
ಲೋಹ ಆಕ್ಸೈಡ್ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
2. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ
ಕೆಲವು ಲೋಹಗಳು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
$\ce{Ca + 2H2O -> Ca(OH)2 + H2}$
ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ತಣ್ಣೀರು ಜೊತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
3. ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ
ಲೋಹಗಳು ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
$\ce{Zn + 2HCl -> ZnCl2 + H2}$
ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ
ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಲೋಹವು ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಲೋಹವನ್ನು ಅದರ ಲವಣದ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
$\ce{Fe + CuSO4 -> FeSO4 + Cu}$
ಕಬ್ಬಿಣವು ತಾಮ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸರಣಿ
ಲೋಹಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಇಳಿಕೆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸರಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಕ್ರಮ
K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Pb > H > Cu > Ag > Au
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಲೋಹವಾಗಿದ್ದು, ಚಿನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಲೋಹವಾಗಿದೆ.
ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು
ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉದಾಹರಣೆ
ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ:
$\ce{Na -> Na^+ + e^-}$
$\ce{Cl + e^- -> Cl^-}$
ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಗುಣಗಳು
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಗುವ ಮತ್ತು ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುಗಳು
- ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತವೆ
- ಕರಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ
- ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಭಂಗುರವಾಗಿರುತ್ತವೆ
ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು
ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಹಗಳ ಅಥವಾ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳ ಸಮಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಪಿತ್ತಳ → ತಾಮ್ರ + ಸತು
- ಕಂಚು → ತಾಮ್ರ + ತವರ
- ಬೆಸುಗೆ ಲೋಹ → ಸೀಸ + ತವರ
- ಉಕ್ಕು → ಕಬ್ಬಿಣ + ಕಾರ್ಬನ್
ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು ಶುದ್ಧ ಲೋಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿತನ ಮತ್ತು ಬಲ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
ಸಂಕಲನ (Corrosion)
ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಲೋಹಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂಕಲನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವುದು
ಕಬ್ಬಿಣವು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ತುಕ್ಕು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.
$\ce{4Fe + 3O2 + x H2O -> 2Fe2O3.xH2O}$
ತುಕ್ಕು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ವಿಧಾನಗಳು
- ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚುವುದು
- ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಗ್ರೀಸ್ ಹಚ್ಚುವುದು
- ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಣ
- ಮಿಶ್ರಲೋಹ ತಯಾರಿಸುವುದು
ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸತು ಲೇಪನ ಮಾಡುವುದು.
ಲೋಹೋದ್ಯಮ (Metallurgy)
ಅದಿರಿನಿಂದ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಲೋಹೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳು
ಕಾಸುವಿಕೆ
ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅದಿರನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡುವುದು.
ಹುರಿಯುವಿಕೆ
ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದಿರನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡುವುದು.
ಅಪಕರ್ಷಣೆ
ಲೋಹ ಆಕ್ಸೈಡ್ನಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಲೋಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು.
ಥರ್ಮಿಟ್ ಕ್ರಿಯೆ
ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಥರ್ಮಿಟ್ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
$\ce{Fe2O3 + 2Al -> Al2O3 + 2Fe + Heat}$
ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
- ತಾನ್ಯತೆ ಎಂದರೇನು?
- ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಎಂದರೇನು?
- ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಣ ಎಂದರೇನು?
- ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ ಅಲೋಹ ಯಾವುದು?
2 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
- ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ
- ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ವಿವರಿಸಿ
- ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬರೆಯಿರಿ
3 ಮತ್ತು 4 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
- ಥರ್ಮಿಟ್ ಕ್ರಿಯೆ ವಿವರಿಸಿ
- ಲೋಹೋದ್ಯಮ ವಿವರಿಸಿ
- ಸತುವಿನ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ವಿವರಿಸಿ
- ತಾಮ್ರದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿ
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತವೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಯಾರಿ ಸಲಹೆಗಳು
- ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸರಣಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ
- ಎಲ್ಲಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ
- ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ
- ತಾನ್ಯತೆ, ಕುಟ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ
- ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪುನರವಲೋಕನ ಮಾಡಿ
