ಕರ್ನಾಟಕ SSLC ವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಾಯ 2 LBA
ಆಮ್ಲಗಳು, ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳು
SSLC ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದಾದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ “ಆಮ್ಲಗಳು, ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳು” ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, pH ಮೌಲ್ಯ, ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ, ಲವಣಗಳ ತಯಾರಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಕನ್ನಡ LBA ದಾಖಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಲಿಕಾಂಶಗಳು
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
- ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಭೌತ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳು
- ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ದ್ರಾವಣಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ
- ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ pH ನ ಮಹತ್ವ
- ಲವಣಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು
ಆಮ್ಲಗಳು ಎಂದರೇನು?
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿದಾಗ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅಯಾನ್ $\ce{(H+)}$ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆಮ್ಲಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ $\ce{(HCl)}$
- ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ $\ce{(H2SO4)}$
- ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ $\ce{(HNO3)}$
- ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ $\ce{(CH3COOH)}$
ಆಮ್ಲಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಹುಳಿ ರುಚಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ
- ನೀಲಿ ಲಿಟ್ಮಸ್ ಕಾಗದವನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿಸುತ್ತದೆ
- ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ
- pH ಮೌಲ್ಯ 7 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ
ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಮ್ಲಗಳು
- ನಿಂಬೆಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ → ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ
- ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ → ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ
- ತುರಿಕೆ ಗಿಡದಲ್ಲಿ → ಮೆಥನಾಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ
- ಜಠರ ರಸದಲ್ಲಿ → ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ
ಈ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಎಂದರೇನು?
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿದಾಗ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಯಾನ್ $\ce{( OH- )}$ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು
- ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ $\ce{(NaOH)}$
- ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ $\ce{(Ca(OH)2)}$
- ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ $\ce{(KOH)}$
ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಕಹಿ ರುಚಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ
- ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಸಾಬೂನಿನಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ
- ಕೆಂಪು ಲಿಟ್ಮಸ್ ಕಾಗದವನ್ನು ನೀಲಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ
- pH ಮೌಲ್ಯ 7 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ
pH ಮೌಲ್ಯ
ದ್ರಾವಣದ ಆಮ್ಲೀಯತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು pH ಮಾಪಕವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
0 ≤ pH ≤ 14
- pH < 7 → ಆಮ್ಲೀಯ
- pH = 7 → ತಟಸ್ಥ
- pH > 7 → ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ
ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ pH ನ ಮಹತ್ವ
- ಹಲ್ಲು ಕುಲುಕು pH 5.5 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ
- ಅಜೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಆಂಟಾಸಿಡ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ
- ಮಣ್ಣಿನ pH ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ
- ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯ pH ಮೌಲ್ಯ 5.6 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ
ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ
ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳ್ಳಿ ಲವಣ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
$\ce{NaOH + HCl -> NaCl + H2O}$
ಇದು ಅಧ್ಯಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಆಮ್ಲಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳು
1. ಆಮ್ಲ + ಲೋಹ
ಆಮ್ಲಗಳು ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
$\ce{Zn + H2SO4 -> ZnSO4 + H2}$
ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು “ಪಾಪ್” ಶಬ್ದದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.
2. ಆಮ್ಲ + ಲೋಹ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್
ಆಮ್ಲಗಳು ಲೋಹ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನಿಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
$\ce{Na2CO3 + 2HCl -> 2NaCl + H2O + CO2}$
ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಲೈಮ್ ವಾಟರ್ ಅನ್ನು ಹಾಲಿನಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಲವಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು
1. ವಾಷಿಂಗ್ ಸೋಡಾ
ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
$\ce{Na2CO3 . 10H2O}$
ಉಪಯೋಗಗಳು
- ನೀರಿನ ಶಾಶ್ವತ ಗಡಸುತನ ನಿವಾರಣೆ
- ಗಾಜು ಮತ್ತು ಸಾಬೂನು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ
2. ಅಡುಗೆ ಸೋಡಾ
ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
$\ce{NaHCO3}$
ಉಪಯೋಗಗಳು
- ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ
- ಅಗ್ನಿಶಾಮಕಗಳಲ್ಲಿ
- ಆಂಟಾಸಿಡ್ ಆಗಿ
3. ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್
ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
$\ce{CaOCl2}$
ಉಪಯೋಗಗಳು
- ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು
- ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಬಿಳಿಮಾಡಲು
4. ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್
ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
$\ce{CaSO4 . \dfrac{1}{2}H2O}$
ಉಪಯೋಗಗಳು
- ಮುರಿದ ಎಲುಬುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು
- ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು
ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅನ್ನು ತೇವಾಂಶ ನಿರೋಧಕ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
- ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?
- ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಎಂದರೇನು?
- ವಾಷಿಂಗ್ ಸೋಡಾದ ಉಪಯೋಗಗಳು ಯಾವುವು?
- ಅಡುಗೆ ಸೋಡಾ ಎಂದರೇನು?
2 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
- ಆಮ್ಲವನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಬೇಕು ಯಾಕೆ?
- pH ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
- ಮಳೆನೀರು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಗಿಸುವುದು ಯಾಕೆ?
3 ಮತ್ತು 4 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
- ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿವರಿಸಿ
- ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬರೆಯಿರಿ
- ಹಲ್ಲು ಕುಲುಕು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?
- ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ ತಯಾರಿ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು LBA ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಯಾರಿ ಸಲಹೆಗಳು
- ಎಲ್ಲಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ
- ಲವಣಗಳ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿ
- pH ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ
- ಲಿಟ್ಮಸ್ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ
- ಲೋಹ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡಿ
ಪಾಠ ಆಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯಾಂಕನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
ಆಮ್ಲಗಳು, ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳು [PDF]